Posts

Showing posts from 2014
Image
بناغه‌كانى ده‌وڵه‌تدارى له‌ كوردستان ...بونیادنانى هێزى یه‌كگرتوو هێمن میرانى   له‌ به‌ر ئه‌وه‌ى حزبى سیاسى له‌ كوردستان وه‌كو بزاڤى رزگاریخوازى سیاسى و چه‌كدار له‌ دژى رژێمه‌كانى عێراق پێش دروستبوونى داموده‌زگاكانى هه‌رێمى كوردستان وه‌كو پارله‌مان و سه‌رۆكایه‌تى هه‌رێم و حكومه‌ت و قه‌زا و داموده‌زگاكانى دیكه‌ بوونى هه‌بووه‌، له‌ دواى دروست بوونى ئه‌و داموده‌زگایانه‌ش، به‌ تایبه‌ت له‌ به‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ به‌شێك له‌ حزبه‌ سیاسییه‌كان پێش و پاش راپه‌رِین شه‌رِى چه‌كدارییان له‌ گه‌ڵ یه‌كترى كرد، بووه‌ كارێكى زه‌حمه‌ت كه‌ ته‌نیا وه‌كو حزبى سیاسى مۆدێرن ببنه‌ داموده‌زگاى سیاسى مه‌ده‌نى و ته‌نیا ململانێى سیاسى بكه‌ن. ئه‌م تایبه‌تمه‌ندییه‌ واى كرد كه‌ نه‌توانرێ له‌ پاڵ گه‌شه‌ى داموده‌زگاكانى دیكه‌، هێزى یه‌كگرتووى كوردستان گه‌شه‌ى پێ بدرێ. ئه‌گه‌ر نه‌گه‌رِێینه‌وه‌ دواوه‌، له‌ ئێستادا هه‌رێمى كوردستان هه‌نگاوى زۆر گه‌وره‌ى به‌ ئاراسته‌ى بونیادنان و سه‌قامگیركردنى داموده‌زگا نیشتیمانییه‌كانى ناوه‌، به‌ڵام هێشتا هه‌ندێ بۆشایی گه‌وره‌ و جددى هه‌ن كه‌ ده‌بێ قسه‌یان له‌سه‌ر بكرێ چونكه‌ مانه‌و...

Give & Go

I have posted this comment to someone's blog on happiness. I thought it may be useful if I post it here as well.  It is early morning here in the UK. It is freezing and also the last day of 2014 :).  For me, happiness means helping other people without receiving or expecting anything in return. Any kinds of help, just Give & Go, and make somebody else feels happy. It may sound weird as I am not a charity organisation but it is great to feel like that. I can tell you a bit about it. Helping is a great blessing. We may not realise how important it is until we are really in need to be helped out somehow. It is a huge blessing when you don't offer help to gain something in return. I have been applying this since I was a university student around 10 years ago. It has made me smile and feel great. You can feel it particularly when someone by accident one day tells you that your help was such a relief. You may not have thought about it! This kind of feeling has encouraged me to k...
Image
ده‌وڵه‌تدارى له‌ دیدی فۆكۆیامادا... حكومه‌تى به‌رپرسیار   هێمن میرانى سێیه‌م پایه‌ى سیستمى سیاسى، له‌ پاڵ ده‌وڵه‌ت و رۆڵى قانون كه‌ له‌ وتاره‌كانى پێشوو باس كران، بریتیه‌ له‌ بوونى حكومه‌تێكى به‌رپرسیار. فرانسیس فۆكۆیاما له‌ كتێبى " بنچینه‌كانى سیستمى سیاسى" ده‌رباره‌ى حكومه‌تى به‌رپرسیار - Accountable government ده‌ڵێ " بوونى حكومه‌تى به‌رپرسیار ماناى ئه‌وه‌یه‌ كه‌ سه‌ركرده‌ و ده‌سه‌ڵاتداره‌كان هه‌ست بكه‌ن كه‌ ئه‌وان به‌رپرسیارن به‌رامبه‌ر به‌و خه‌ڵكه‌ى كه‌ سه‌ركردایه‌تیان ده‌كه‌ن، به‌مه‌ش به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانى ئه‌وان بخه‌نه‌ پێش به‌رژه‌وه‌ندى خۆیان" . خه‌بات 2014/12/29 فۆكۆیاما ده‌ڵێ له‌ مێژوودا به‌ رێگه‌ى جۆراوجۆر كار بۆ هێنانه‌ كایه‌وه‌ى ده‌سه‌ڵاتدارێكى به‌رپرسیار كراوه‌. بۆ نمونه‌ له‌ شارستانێتى چین و ئه‌و وڵاتانه‌ى له‌ ژێر كاریگه‌رى فه‌یله‌سوفى ناودارى چینى كۆنفۆشیوس دا بوون، ئه‌م پرسه‌  وه‌كو پرۆسه‌یه‌كى په‌روه‌رده‌یی و ئه‌خلاقی سه‌یر كراوه‌. له‌م وڵاتانه‌دا میره‌كان وا په‌روه‌رده‌ ده‌كران كه‌ هه‌ست به‌ به‌رپرسیارێتى بكه‌ن به‌رامبه‌ر به‌ هاووڵاتیه‌كا...
Image
ده‌وڵه‌تدارى له‌ بیرى فۆكۆیامادا… رۆڵى قانون   هێمن میرانی وه‌كو له‌ وتاره‌كانى پێشوو باس كرا، به‌لاى فۆكۆیاما سیستمى سیاسى پێویستى به‌ سێ پایه‌ى سه‌ره‌كى هه‌یه‌، ده‌وڵه‌ت و رۆڵى قانون و حكومه‌تى به‌رپرسیار. پاش ئه‌وه‌ى باسى ده‌وڵه‌ت و جۆره‌كانیمان كرد، ئێستا با هه‌ڵوه‌سته‌ له‌سه‌ر پایه‌ى دووه‌م بكه‌ین. ده‌رباره‌ى رۆڵى قانون the rule of law فۆكۆیاما ده‌ڵێ قانون ده‌توانرێ بۆ كۆنترۆڵكردنى كۆمه‌ڵگه‌ به‌كار بهێندرێ. به‌ڵام مه‌به‌ستى ئه‌و له‌ رۆڵى قانون ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بتوانرێ به‌سه‌ر كه‌سه‌ به‌هێزه‌كانى كۆمه‌ڵگه‌ جێبه‌جێ بكرێ، واته‌ بۆ كۆنترۆڵكردنى سه‌ركرده‌ و كاربه‌ده‌ستان بخرێته‌ گه‌رِ. ئه‌و ده‌ڵێ داموده‌زگاكانى به‌رهه‌مهێنان و جێبه‌جێكردنى قانون ده‌بێ له‌و ئاسته‌دا بن كه‌ قانون به‌سه‌ر هه‌موو خه‌ڵكدا جێبه‌جێ بكه‌ن، جا ده‌سه‌ڵاتدار بن یان بێ ده‌سه‌ڵات. فۆكۆیاما له‌ كتێبى "بنچینه‌كانى سیستمى سیاسى" به‌ قوڵى تیشك ده‌خاته‌ سه‌ر بنه‌چه‌ و سه‌رچاوه‌كانى قانون له‌ مێژووى مرۆڤایه‌تیدا. باس له‌ قۆناغى پێش سه‌رهه‌ڵدانى ده‌وڵه‌تى سیكۆلار ده‌كات به‌ تایبه‌ت ئه‌و سه‌رده‌مه‌ى ئایین سه‌رچ...
Image
ده‌وڵه‌تدارى له‌ بیرى فۆكۆیامادا… ده‌وڵه‌تى مۆدێرن و ده‌وڵه‌تى میراتى   هێمن میرانی   له‌گه‌ڵ هه‌ڵوه‌سته‌ كردن له‌سه‌ر ده‌وڵه‌ت وه‌كو پایه‌یه‌كى سه‌ره‌كى سیستمى سیاسى، فۆكۆیاما ئاماژه‌ بۆ دوو فۆرمى سه‌ره‌كى ده‌وڵه‌ت ده‌كات كه‌ بریتین له‌ ده‌وڵه‌تى میراتى Patrimonial State و ده‌وڵه‌تى مۆدێرن Modern State. له‌ ده‌وڵه‌تى میراتى، په‌یوه‌ندى خوێن و دۆستایه‌تى نێوان سه‌ركرده‌كان و خه‌ڵك سه‌رچاوه‌ى خێر وبێرى زۆره‌ و پێوه‌رى سه‌ره‌كى پێدانى كارى باش و پۆست و پله‌و پایه‌یه‌. فۆكۆیاما ده‌ڵێ ئه‌و مۆدێله‌ى ده‌وڵه‌ت زیاتر له‌ كۆن هه‌بوو به‌ تایبه‌ت له‌ شانشینه‌كان كه‌ پادشا به‌ ئاشكرا وڵاتى وه‌كو موڵكى خۆى سه‌یر ده‌كرد و به‌ ئاره‌زووى خۆى دابه‌شى ده‌كرد، بۆ نمونه‌ شارێكى ده‌كرده‌ دیارى هاوسه‌رگیرى كچێكى. ئه‌و ده‌ڵێ له‌ سه‌رده‌مى ئێستادا زه‌حمه‌ته‌ به‌و زه‌قیه‌ سه‌ركرده‌ هه‌بێ و بوێرى ئه‌وه‌ى تێدا بێ و بڵێ وڵاته‌كه‌ موڵكى خۆیه‌تى، به‌ڵام به‌ فۆرمى دیكه‌ كه‌ ئه‌و ناوى لێ ناوه‌ ده‌وڵه‌تى میراتگیرى نوێ Newpatrimonial State ئه‌و پرۆسه‌یه‌ به‌رِێوه‌ ده‌چێ. له‌ ده‌وڵه‌تى نوێی میراتگریدا، هه...
Image
پێشتر ته‌نیا سه‌رنج له‌سه‌ر نه‌هامه‌تیه‌كانى ژن بوو له‌ رۆژهه‌ڵات.. . ئافره‌تانى كۆبانێ چیڕۆكى دیكه‌ بۆ میدیاى رۆژئاوا ده‌رباره‌ى ژن ده‌دۆزنه‌وه‌  هێمن میرانى    به‌شدارى فراوانى كچان و ژنانى كورد له‌ شه‌ڕى دژى داعش له‌ باشور و رۆژئاواى كوردستان به‌ گشتى و شارى خۆڕاگرى كۆبانێ به‌ تایبه‌ت وه‌ك دیارده‌یه‌كى گرنگ له‌ میدیاكانى رۆژئاوا سه‌یر ده‌كرێ. ده‌ركه‌وتنى ئافره‌تان به‌ چه‌كه‌وه‌ شان به‌ شانى پیاوان له‌ ریزه‌كانى پێشه‌وه‌ى شه‌ڕێكى یه‌كجار سه‌ختى وه‌كو ئه‌وه‌ى كۆبانێ بۆ میدیاى رۆژئاوا بابه‌تێكى سه‌رنج راكێش و جێی بایه‌خه‌ به‌ تایبه‌ت كه‌ ژن له‌ كۆمه‌ڵگا رۆژهه‌ڵاتیه‌كان سیمبولى چه‌وسانه‌وه‌ و جیاكارى ره‌گه‌زییه‌ و ئه‌و راپۆرتانه‌ى ده‌رباره‌ى دۆخى ئافره‌ت له‌ رۆژهه‌ڵات ده‌گوازرێنه‌وه‌ هه‌میشه‌ باس له‌ نه‌هامه‌تیه‌كانى ژن ده‌كه‌ن. رۆژنامه‌كانى رۆژئاوا و رێكخراوه‌كانى بوارى مافه‌كانى مرۆڤ راهاتبوون له‌سه‌ر بڵاوكردنه‌وه‌ى راپۆرت ده‌رباره‌ى قه‌باره‌ ئه‌و توندوتیژیه‌ جۆراوجۆرانه‌ى رۆژانه‌ به‌رامبه‌ر به‌ ره‌گه‌زى مێینه‌ له‌ وڵاتانى دواكه‌وتووى رۆژهه‌ڵات ئه‌نجام ده‌در...
Image
ده‌وڵه‌تدارى له‌ بیرى  فۆكۆیامادا ره‌گه‌زه‌كانى سیستمى سیاسى -  ده‌وڵه‌ت   هێمن میرانى فۆكۆیاما له‌ كتێبى بنچینه‌كانى سیستمى سیاسى له‌ سێ سه‌به‌ته‌ ره‌گه‌زه‌كانى سیستمى سیاسى جیاده‌كاته‌وه‌. به‌لاى ئه‌و، ئه‌و سێ ره‌گه‌زه‌ له‌ پێداویستیه‌ هه‌ره‌ گرنگ و سه‌ره‌كییه‌كانى هه‌ر سیستمێكى سیاسین كه‌ تواناى ئیشكردن و گه‌شه‌ كردنى هه‌بێ. ره‌گه‌زه‌كان بریتین له‌ ده‌وڵه‌ت، رۆڵى قانون، و حكومه‌تى به‌رپرسیار. یه‌كه‌م، ده‌وڵه‌ت: فۆكۆیاما به‌ وردى ده‌چێته‌ بنج و بناوانى ئه‌و تیۆرانه‌ى باس له‌ سه‌ره‌تاكانى سه‌رهه‌ڵدانى ده‌وڵه‌ت ده‌كه‌ن و هه‌ڵسه‌نگاندنیان بۆ ده‌كات. هه‌ڵبه‌ت چه‌ندین تیۆرى جۆراوجۆر هه‌ن كه‌ هه‌ر یه‌كه‌یان سه‌ره‌تاكانى دروست بوونى ده‌وڵه‌ت ده‌گه‌رِێنێته‌وه‌ بۆ هۆكارى جۆراو جۆر به‌ بێ ئه‌وه‌ى هیچ كامیان به‌ڵگه‌ى باوه‌رِ پێهێنه‌ریان له‌ لا بێ. بۆ نمونه‌ تۆماس هۆبز له‌ رێى تیۆرى گرێبه‌ستى كۆمه‌ڵایه‌تیه‌وه‌ باس له‌وه‌ ده‌كات كه‌ مرۆڤه‌كان به‌ هۆى درِه‌ندییان له‌ قۆناغى سروشتى و ژیانى پێش دروست بوونى ده‌وڵه‌ت، ناچار بوون سنوورێك بۆ یه‌كترى دابنێن و چیتر خوێنى یه‌كترى نه‌رێژن....
Image
ده‌وڵه‌تدارى له‌ بیرى فۆكۆیامادا… له‌ كۆمه‌ڵگه‌ى عه‌شایه‌ریه‌وه‌ بۆ ده‌وڵه‌تى مۆدێرن   هێمن میرانى فرانسیس فۆكۆیاما له‌ ساڵى 1952 له‌ شیكاگۆ له‌ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانى ئه‌مریكا له‌ دایك بووه‌ له‌ نێو هاورِێكانى و خۆشى زیاتر وه‌كو فرانك. خۆى ده‌ناسێنێ. ده‌رچووى زانكۆى هارڤارده‌ و پله‌ى زانستى پرۆفیسۆره‌ له‌ زانستى سیاسه‌ت و بایه‌خ به‌ پرسه‌كانى حوكمرِانى، به‌ دیموكراسى بوون، سیستمى سیاسى و ئابورى سیاسى ده‌دات. تا كۆتایی شه‌رِى سارد به‌و ئه‌ندازه‌ گه‌وره‌یه‌ ناسراو نه‌بوو. به‌ نوسینى وتارێك به‌ ناونیشانى كۆتایی مێژوو كه‌ له‌ سه‌روبه‌ندى رمانى بلۆكى سۆسیالیستى و هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ى یه‌كێتى سۆڤیه‌ت له‌ هاوینى 1989 له‌ گۆڤارى ناشناڵ ئینتریست ى ئه‌مریكى بڵاوى كرده‌وه‌، ئه‌ستێره‌ى به‌ختى هه‌ڵات و كه‌وته‌ نێو دونیاى ناوبانگى و تیشكى زۆرى میدیایی خرایه‌ سه‌ر. به‌ تایبه‌تتر كه‌ له‌ ساڵى 1992 تێزه‌كه‌ى فراوان كرد و كتێبێكى به‌ ناونیشانى " كۆتایی مێژوو و دوایین پیاو The End of History and the Last Man بڵاو كرایه‌وه‌. له‌ رێى ئه‌م تێزه‌وه‌ فۆكۆیاما بانگه‌شه‌ى ئه‌وه‌ى كرد كه‌ ئیدى مێژوو ...
Image
ئاماژه‌كانى گه‌نده‌ڵى و راپۆرته‌كانى شه‌فافیه‌تى نێوده‌وڵه‌تى   هێمن میرانى* ساڵانه‌ رێكخراوێكى نا حكومى نێوده‌وڵه‌تى به‌ ناوى شه‌فافیه‌تى نێوده‌وڵه‌تى Transparency International كه‌ باره‌گاى سه‌ره‌كى له‌ (به‌رلین)ه‌ راپۆرتێك بڵاو ده‌كاته‌وه‌ و تیایدا ژماره‌یه‌كى زۆرى وڵاتانى دونیا له‌ رووى تێگه‌یشتن له‌ ئاستى گه‌نده‌ڵى له‌ كه‌رتى گشتیدا ریز به‌ند ده‌كات. به‌شێك له‌ میدیاكانى دونیا به‌ گشتى و میدیاكانى كوردستان به‌ تایبه‌ت به‌رده‌وام ده‌كه‌ونه‌ هه‌ڵه‌ى گه‌وره‌ له‌ كاتى راپۆرت نوسین ده‌رباره‌ى ئه‌و راپۆرته‌ ساڵانه‌ى ئه‌و رێكخراوه‌ و وه‌كو پۆلێنبه‌ندى له‌ گه‌نده‌ڵترینه‌وه‌ تا پاكترین وڵاتى دونیا ئاماژه‌ بۆ ئه‌و راپۆرته‌ ده‌كه‌ن. له‌ كاتێك ئه‌م راپۆرته‌ وه‌كو له‌ ناوه‌كه‌یدا دیاره‌ كه‌ بریتیه‌ له‌ پێرِستى تێگه‌یشتنى گه‌نده‌ڵى Corruption Perception Index ئاماژه‌یه‌ بۆ تێرِوانینى پیاوانى كار و ده‌سته‌بژێرى وڵاته‌كان ده‌رباره‌ى گه‌نده‌ڵى له‌ كه‌رتى گشتیدا. هه‌ڵبه‌ت ئه‌مه‌ش په‌یوه‌ندى به‌ سروشتى دیارده‌ى گه‌نده‌ڵیه‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ تواناى پێوانه‌كردنى له‌ ده‌ره‌وه‌ى ده‌سه‌ڵاتى ئه‌...